تولید نباتات مزروعی
نباتاتیکه بدون خواست دهقان در مزرعه می رویند گیاه هرزه نامیده می شوند. با درنظرداشت تعریف گیاهان هرزه، هرنباتیکه حتی ورایتی های مختلف نباتات مزروعی مانند روییدن گندم ارجل در گندم تخمی نیز گیاه هرزه تلقی می گردد. گیاهان خاص هرزه عبارت از گیاهانی اند که بدون بذر (خود رویانه ) در مزارع دهاقین می رویند، چنین نباتات دارای اهمیت کم اقتصادی ویا موارد استعمال کم دارند مانند Cyprus rotundus یا دیله، Europhobia helioscorpia یا تلخک، Carthamus oxycanthua یا شترخارکه همیشه اینها در مزارع گیاه هرزه شمرده می شوند. گیاهان هرزه درگرفتن آب، مواد غذای، روشنی آفتاب بانباتات مزروعی رقابت نموده وسبب توقف نموی نباتات مزروعی، کاهش کیفیت محصولات نباتی، ایجاد مشکل دراوقات جمع آوری محصول، انتشار امراض وحشرات، و همچنان صحت حیوانات و انسانها را به مخاطره می اندازد. گیاه هان هرزه را میتوان ازلحاظ دورن زنده گی به صنف های ذیل تقسیم نمود . گیاه هزره یکساله (Annual Weeds) گیاه هرزه دوساله (Biennale Weeds) گیا ه هرزه چندین ساله (Perennial Weeds) رقابت گیاهان هرزه با نباتات مزروعی : گیاهان هزره ونباتات مزروعی برای نمو ، انکشاف و تکثر خویش به آب ، عناصر غذای ، کاربندایی اکساید ، فاصله بین آنها ، و اکسیجن نیاز دارند. هرد و نبات یعنی نبات اصلی و گیاه هرزه در یک محیط زیست و از منابع مشترک استفاده می نمایند. و قتیکه نیاتات مزروعی و گیاهان هزره می رویند وبرگ های زیاد ی را تولید نمایند ، توزیع عوامل نموی محدود می گردد و نباتات بخاطر گرقتن عوامل نموی با یکدیگر شرو ع به رقابت می نمایند. نوع نباتاتیکه رقابت قوی دارد از نباتات دیگر یکه رقابت ضعیف دارند سر می کشد. هدف ازکنترول گیا ه هرزه نیز تقلیل رقابت گیاهان هرزه با نیاتات مزروعی می باشد. بر علا ه رقابت ، تاثیرات مضره دیگر گیاها ن هزره عبارت اند از: گیا هان هزره در اجرای فعالیت های تولید نباتات مزروعی مداخله می نماید. بعضی از گیاهان هرزه به صحت انسانی و حیوانی مضر می باشد. بعضی گیاها ن هرزه سبب بوجود آوردن حساسیت و بوی بد در تولیدات حیوانی میشوند . بعضی از گیاهان هرزه بواسطه حشرات وعاملین امراض به شکل پناگاه مورد استفاده قرار می گیرند. گیاهان هرزه مصارف تولید را بالا می برد. گیاها ن هرز ه حاصل را تقلیل می دهد گیاهان هرزه کیفیب محصولات را خراب نموده و عاید را کم می سازد. گیاهان هرزه ارزش زمین را پایین می آورد. در اوقات نموی نباتات ، مرحله بساری خاصی وجود دارد که نباتات در رقابت با گیاهان هرزه بسیار حساس می باشند، که این مرحله را بنام مرحله حساس رقابت می نامند. گیاهان هرزه در این دوران صدمات زیاد ی را با ر میاورند. قبل وبعداز این مدت ، صدامات که توسط گیاهان هرزه وارد گردیده کم می باشند و فعالیت ها ی کنترو لی را ایجاب نمی نماید. تعداد گیاهان هرزه که سبب صدمات حساس در نباتات می گردد بنام انداز ه خطر نگران کننده ( Critical threshold level ) یا د می گردد. و فلسفه کنترول گیاهان هرزه نیز نگهداری تعداد گیاهان هرزه پاینتر از سطح خطر نگران کننده (حساس ، جدی ) میباشد . روش های کنترول گیاهان هرزه: گیاهان هرزه را میتوان با روش های مستقیم و رو ش های غیر مستقیم کنترول نمود . روش غیر مستقیم کنترول گیاهان هرزه : عبارت ازروشی است که بالای گیاهان هرزه تاثیرات همه جانبه دارد و در دوگروپ تنظیم گردیده است الف : روش های وقایوی. ب : روش ها ی زراعتی و محیطی . روش های وقایوی : این روش ها بسیار کم مصر ف ، آسان ، و ازنقطه نظر حفاظت محیط زیست بسیار محفوظ می باشد. این روش شامل ففالیت های مبنی بر جلوگیر ی از معرفی ، تکثیر ، و انتشار گیا ه هرزه می باشد. روش های وقایوی ذیل بخاطر توقف معرفی و انتشار گیاهان هرزه قابل سفارش میباشد. بذر تخم ها ی عاری از گیاهان هرزه : تخم ها ی پا ک و صاف یا عاری از مواد خارجی و داخلی ازانتشار ومعرفی گیاه هرزه جلوگیر ی می نماید. استعمال ابزار پاک و عاری از تخم ها ی گیاهان هرزه : ابزار پاک و عاری از گیاهان هرزه مانع انتشار و معرفی گیاهان هرزه می گردد . پلوان ها ، جو ی ها و جوی های خورد توزیع آب : رویید ن گیاهان هرزه در اطراف جوی های بزرگ و جوی های خورد توزیع آب در زمین یکی از منابع تولیدی تخم گیاهان هرزه می باشد. کنترول چریدن حیوانات : بخاطریکه حیوانات تخم گیاهان هرزه را دروقت چریدن از یکجا به جای دیگر انتقال می نماید بناء کنترول حیوانات در وقت چراندن مانع از انتشار گیاهان هرزه می گردد. متقین بودن با اینکه کود های حیوانی و یا مواد دیگریکه در مزرعه علاوه می گردد عاری از تخم گیاهان هرزه با شند. اگر کو د حیوانی و یا کمپوست خوب رسیده یا تجزیه شده باشد، تخم ها ی گیاهان هرزه قدرت جوانه زدن خود را از دست می دهد. جلوگیری از تشکل تخم گیاهان هرزه و اجزای تکثیری : گیاهان هرزه که در نباتات مزروعی ، در زمین های بایر یا بذر نشده ، بغل جوی ها و جوی های خورد آ ب وبه زمین هایکه نباتات می رویند قبل از اینکه تولید تخم نمایند باید از بین برده شوند. اگر گیاهان هرزه به شکل علوفه استعمال می گردد ، این محلات باید توسط حیوانات چریده شوند یا قبل از اینکه تولید تخم نمایندباید قطع گردند(گنده درو) و به حیوانا ت تغذیه گردند. یک سا ل تولید تخم سبب تولید هفت سال گیاهان هرزه می گردد . عمل دسته جمعی جمع آوری در برابر تخم های که بواسطه باد تولید گردیده اند باید صورت گیرد: به شکل دسته جمعی تمام مردم باید در پا ک کاری ساحه از گیاهان هرزه سهم بگیرند تا در آینده با تولید تخم سبب آلوده گی ساحه زیاد زراعتی نگردد. اختیار یک روش خاص کنترول گیاهان هرزه بعداز درو : پاک کار ماشین آلات که در مزرعه ملوث با گیاهان هرزه استعمال شده با شد و مواد بذر ی که از زمین ذکر شده بدست آمده به مقاصد بذ ر استعمال نگردد . ب . روش های زراعتی و محیطی کنترول گیاهان هر زه : در این روش جمیعت گیاها ن هرزه تقلیل یافته رقابت گیاهان هرزه کاهش می یابد ، و جوانه زدن نباتات مزروعی در وقت درست آن بخاطر کنترول مستقیم گیاهاه هرزه تقویه می یابد. از روش های ذیل در تقلیل گیاهان هرزه می توان استفاده نمود. عملیات زراعتی : عملیات زراعتی قبل و بعدا ز بذرمیتواند جمیعت گیاهان هرزه را تقلیل دهد. عملیات زراعتی ابتدای تهیه زمین ، تهیه بستر تخم ، و فعالیت های ماله نمودن زمین خیشاوه نمودن خاک دادن نباتات مزروعی در کنترول گیاهان هرزه بسیار مهم می باشد. تناوب زراعتی : بذر یک نبات سالانه امیزش جمیعت گیاهان هرزه را با نباتات مزروعی ازدیاد می بخشد . تعقیب یک تناوب درست در جایکه نباتات مختلف بذر می گردند مشکلات موجود یت گیاهان هرزه را کم می سازد. بطور مثال ، در یک زمینکه گیاهان هرزه به اندازه زیاد با نباتات مزروعی همرا باشند ، به سبب بذر متواتر گندم بعداز گندم ، بذر شبدر گیاهان هرزه را به گندم سال بعدی کم می سازد. بذر جوار ی بعداز شالی ، با گندم ، بدون بذر و / یا شبدر درمیان آن ، سسب تقلیل گیاهان هرزه در تمام نباتات می گردد. آبیاری و زهکشی : آبیاری نباتات غیر آبی را از بین می برد و زهکشی نباتات آبی را ازبین می برد. روش بذری : بذر قطاری را ه را برای کنترول میخانیکی گیاهان هرزه ویا بواسطه ابزار دستی آسان می سازد. شالی نهالی نسبت به شالی که بدو ن انتقال نهالی ( پراگان ) بذر می گردد گیا هان هرزه کم دارد. استعمال مقدار زیاد تخم ریز در زمین که گیاهان هرزه وجود دارد سبب تقلیل گیاهان هرزه می گردد. ورایتی : بعضی از ورایتی ها ، باالاخص ورایتی ها بلند قد و ورایتی ها ی با تیلر های زیاد با گیاهان هرزه رقابت بیشتر نمود ه وجمیعت گیاهان هرزه را تقلیل میدهد. ملچنگ (مواد نباتی ویا دیگریکه بخاطر پوشاندن سطح خاک استعمال می گردد ) : کاه ( پلال ) شالی ، ساقه های باجره ، بقایای موم پلی ، ورق ها ی پلاستیکی ، وغیره سطح خاک را پوشانده جوانه زدن ونمو آنرا تقلیل میدهد. اوقات بذر : وقت بذر باید طوری عیارگردد تا گیاهان هرزه کنترول گردد. فعالیت های مدیریت وتنظیم فارم : اداره خوب فارم بشمول مدیریت وتنظیم درست نباتات مزروعی ، اداره خاک ، و اداره آب ، نمو و حاصالات نباتات مزروعی را ازدیاد بخشیده و گیاهان هرزه را کنترول مینماید. 2- روش مستقیم کنترول گیاهان هرزه : هد ف از این روش ها کنترول سبز شدن ( سر زدن ) جوانه ها ، نمو و تکثر گیاهان هرزه توسط تماس مستقیم با آنها که شامل : الف : روش منوال ( با دست ) : کشیدن گیاهان بادست ، قطع گیاهاه هرزه بواسطه داس ، خیشاوه نمودن بواسطه ابزار دستی ویا لگد مال نمودن گیاهان هرزه بواسطه پاها گیاهان هر زه را ازبین می بریم . بناء این روش یک روش آسان و سهل وبسیار مؤثر میباشد. لیکن در این روش به تعداد زیاد کار گر نیاز می گردد ، در صورتیکه مذور مهیا باشد ، از این روش ها نتایج خوبی بدست آمده می تواند. ب : روشهای میخانیکی : استعمال وسایل مانند هارو ها ، ویدر، کلتیویتور ها ، و غیره که بواسطه حیوانات ویا ماشین ( تراکتور) کش می شوند را میتوان بخاطر کنترول گیاهان هرزه استفاده نمود. در نباتات که بشکل قطاری بذر گردیده اند میتوان استعمال نمود. روش های میخانیکی بسیار مؤثر بوده ، افتصادی و یک ساحه زیا دی را نسبت به روش های دستی از گیاهان هرزه پاک می سازد . ج : روش های بیولوجیکی : در این روشها استعمال حشرات ، پتوجن هاو پرنده گان مناسب برای کنترول گیاهان هرزه استعمال می گردد ولی تطبق آن به شکل عملی مشکل می باشد . د : روش های کیماوی : این روش ها شامل استعمال مواد کیمیاوی بنام گیاه یا علف کش ها برا ی کنترول گیاهان هرزه می باشد . کنترول کیمیاوی گیاهان هرزه بسیار آ سان ، مؤثر و اقتصادی می باشد هم چنان از نقطه نظر حقاظت محیط زیست ممکن این روش نسبت به روش های دیگر درصورتیکه عاقلانه استعمال نشده باشد مشکلاتی به بارآورد. تعدا د زیاد ی از گیاه کش ها در مارکیت وجود دارند . گیا ه کش ها را میتوان به صنف ها ی جداگانه گیا کش ها عضوی و غیر عضوی تقسیم نمود . و هم چنان از نقطه نظر وقت استعمال و و روش استعمال هم طبقه بندی می گردند مانند گیاکش ها قبل از بذر و بعداز بذر ، قبل ار سر کشید ن جوانه ویا بعداز سرکشید جوانه ، گیاه کش ها ی که در خاک استعمال می گردند و گیاه کش ها ی که با لا ی بر گ نباتات استعمال می گردند. هربیساید هار ا میتوان به گروپ ها ی سیستیمیک و انتقالی و گیاه کش های تماسی تقسیم نمود . هربیساید ها را میتوان به اتتخابی و غیر انتخابی یا گیاکش عمومی صنف بندی نیز نمود . هم چنان از نقطه نظر طرز عمل ان تحریک کنند ه نمو ، توقف کنند ه ترکیب ضای ، توقف کنند ه نمو وانکشاف (مایتوتیک ) ، و غیره طبقه بندی نمود . و در اخیر این مرکبات کیمیاوی به اساس ساختمان کیمیاوی نیز طبقه بندی می گردند. که به تفصیل در این کورس صحبت نخواهد گردید و تحت عنوان کنترول کیمیاوی گیاهان هرزه در صنف های بعدی مورد مطالعه قرار خواهیم گرفت. . د ر کورس تخصصی درمورد مرکبات کیمیاو ی معلومات بیشتری را کسب خواهیم نمود – معلومات درمورد گیاه کش های مختلف نباتات مزروعی با ذکر ترکیب وتعین مقدار معین به تفصیل مطالعه میگردد. فصل هشتم در و نمو دن ، میده نمودن و ذخیره نمودن نباتات مزروعی جمع آوری ( درو ) نمودن محصولات نباتی در وقت مناسب آن بسیار مهم بوده تا حاصالات زیاد و با کیفیت عالی بدست آید. بهتر نخواهد بود که یک نبات را بذر وبعدا بواسطه درو نمودن نا به موقع قسم یک آندازه آنرا ضایع نمود. اضافه تر از آن ، مو اد درو شده باید بصورت درست میده یا ( تریشر ) ، پاک ، خشک ، ذخیره ویا به مارکیت ارسال گردد. بخاطر بدست آوردن حاصل زیاد وبا کیفیت نباتات بسیار ضروری میباشد تا نباتات زراعتی زمانی جمع آوری گردند که به مرحله پختگی قزیالوجیکی خود رسید ه باشند. وقتیکه تجمع مواد خشک اضافی در دانه ها ی نباتات مزروعی درمزرعه صورت نگیرد، گفته می توانیم که به مرحله پختگی فزیالوجیکی خود رسیده است . درو نمودن قبل از پخته شدن یا تاخیر در درو سبب ضایعات حاصلات می گردد . دهاقین و ماهرین زراعت باید علایم پخته شدن نباتات را بفهمند و ضایعاتیکه از چنین وضع متوقع است باید تخمین گردد. بعضی ازنباتات وقتی درو می گردند که به پختگی فزیالوجیکی خود رسیده باشند ، وانواع دیگری آن چند یوم قبل از مرحله پختگی فزیالوجیکی درو می نمایند تا در مزرعه دانه ها خشک گردند. اگر نباتات قبل از پختگی درو شوند حاصل ممکن کم گردد ، و کیفیت نیز با چملک شدن دانه های خام نیز پایین خواهد آمد. تاخیر در درو ممکن سبب ریختن دانه ها از خوشه ها ، چپه شدن نبات ، و تخریت کیفیت علوفه نبات گردد. برای محصولات علوفه ی ، در و در مرحله صورت گیرد که مقدار زیاد مواد غذای قابل هضم نبات بدست آید. در اکثر نباتات هضمیت علوفه با گذشت وقت ویا گذاشتن در مزرعه به مدت زیاد ، کم و حاصلات زیاد می گردد . از بین رقتن رنگ سبز بصورت مکمل از گلوم ها و ساقه نازک خوشه ( پیدنکل ) یکی از شاخص های مهم بخته شدن فزیالوجیکی درگندم می باشد. در جواری از بین رقتن رنگ سبز از شوته ها و تشکیل طبقه های سیاه علایم پخته شدن فزیالوجیکی را نشان می دهد . در بعضی نباتات ، باالاخص نباتا ت که نموی غیر معین دارند ، تمام تخم ها و پلی ها در یک وقت پخته نمی شوند. در چنین وضع تصمیم برای درو نمون نباتات زمانی گرفته می شود که با بدست آوردن دانه های فوقانی ضایعات دانه های پلی های پایانی مساوی شده می تواند . نباتا ت را میتوان بواسطه ابزار دستی ویا بواسطه ماشین آلات که بنام ریپر ( Reaper (یا د می گردد درو نمود . جواری اکثرا بواسطه دست درو و شوته از هم جدا و قبل از پوست نمودن خشک می گردند. شوته ها جواری را میتوان توسط ماشین که بنام پیکر ( Pickers ) یادی میگردد . نیشکر بواسط دست درو گردیده وبعدا ستریپ ( ) می گردد . موم پلی را میتوان با کندن خاک توسط ابزار دستی جمع آوری نمود . علوفه جات را میتوان بواسطه ماشین الات و دست جمع آوری نمود . در گذشته ها ، متاسفا نه در اکثر قسمت های کشور عزیز ما فعلا میده نمودن یا تریشنگ محصولات بواسطه زیر پا نمودن قلبه گاوها ( ) چپر ویا زدن خوشه ها بواسطه چوپ صورت می گیرد و دانه ها را اکثرا بواسطه باد از کاه جدا می نمایند. شا لی را نیز بواسطه کوبیدن بندل های دست پر شالی با یک چو ب بزرگ میده مینمایند و دانه ها را جدا می سازند. اما درکشور های انکشاف یافته چنین وضع وجود ندارد . میده نمودن و جدا نمودن دانه ها از کاه اکثرا توسط ماشین آلات صورت میگرد که بنام تریشر یاد میگردند دراین اواخر د ربعضی قسمت های کشور مانیز روبه ترویج است. درچنین وضع مواد درو شده باید قبل از تریشنگ خوب خشک نمود. تریشر های مختلف النوع به نباتات زراعتی مختلف وجود دارند. بعضی از نباتات مستقیما از مزرعه درو و تریشنگ میشوند که وسیایل متذکره بنام کمباین ها ( Combines ) یاد می گردند. د ر بعضی غله جات مانند جواری دانه ها بواسطه کوبیدن شوته ها ی آ ن با چوب ویا بواسطه ماشین که بنام شیلر یاد میگردد جدا می نمایند. پنبه توسط دست و ماشین چیده می شو د که بنام پیکر( Pickers ) یا د می گردد . تخم های تریش شد ه باید پاک با شند . ماشین آلات مختلف به اقسام متنوع نباتات که به نام ماشین آلات پاک کننده یاد می گردند وجود دارند. اگر ماشین آلات پاک کننده موجود نباشند ، خانم ها در مناطق دهاتی این وظیفه را پیش می برند و تخم ها را بواسطه ابزار دستی خویش پاک می نمایند.تخم وتولیدات دیگر باید قبل از ذخیره نمودن خشک گردند در غیر آ ن بواسطه حرارت در نتیجه فعالیت های میکروبی ضایع شد ه و به زود ترین فرست تحت حمله حشرات قرار میگیرند. برای ذخیره نمودن تخم ها 12% رطوبت دانه مناسب و مصؤن می باشد. در کشور ما اکثرا تخم ها را با هموار نمودن آن در یک سقف هموار مقابل آفتاب خشک می نمایند. تخم ها باید در بوجی های که مانع الوده شدن می گردند انداخته و در یک سقف سیمنت شده که از تخریب حشرات و آفات در امان باشد ذخیره مینمایند. گدام ها باید وقت به وقت معاینه گردند، اگر کدام حمله از پیست های گدامی دیده شد می توانیم با تدخین گازات کیماوی یا گذاشتن تخم ها دوبا ره به آفتاب در ماه گرم سال کنترول نمود. فصل نهم اصلاح نباتات مزروعی بخاطر بدست آوردن حاصلات بلند ( HY ) هر نبات مزروعی ، بذر ورایتی های اصلاح شده با قدرت حالدهی بلند ( HYV ) آن حتمی بوده وبا اجرای عملیات بهتر زراعتیBCP) ( همراه باشد . HY = f (HYV x BCP) در نباتات مزروعی ورایتی های با قدرت حاصلدهی بلند ، کیفیت عالی و مقاومت در برابرامراض با داشتن خواص بهتر اگرانومیکی توسط نسل گیران نباتی انکشاف می یابند. ورایتی ها ی اصلاح شد ه با قدرت تولید بیشتر باید بخاطر بدست آوردن حاصلات بلند از یک ساحه در فی واحد وقت ، ویا از فی واحد منبع محدود ( شاز) بذر گردند. به اصلاحات زیا دی به منظور تقویه خاصیت حاصلدهی و مقاومت در برابر موجودات حیه و مشکلات که بواسطه موجودات حیه در ورایتی ها بوجود می آید نیاز مبرم می باشد. اصلا ح نباتات یک پروسه استمراری بوده تا ورایتی های بهتری را نسبت به ورایتی های موجود ضعیف بوجود آورند. ورایتی نباتات مزروعی بواسطه نسل گیران نباتی انکشا ف می نمایند و شغل نسلگیران نباتی رابنام نسلگیری نباتی یاد نموده اند. نسلگیر ی نباتی : عبارت از یک فن و علم تغیرو اصلاح ساختار جینکی نباتات مزروعی به منظور ایجاد ورایتی های بهتر زراعتی می باشد . تولید ورایتی ها ی انکشاف یا فته ویا اصلاح شد ه یک روش ثابت و اقتصادی اصلاح نباتات مزروعی می باشد. اصلاح کمیت و کیفیت بواسطه فعالیت های بهتر زراعتی مانند آماده ساختن بستر تخم، استعمال کود ها ، آبیاری و کنترول گیاها ن هرزه در هر فصل باید تکرار گردد وقتیکه بواسطه نسل گیران نباتی یک مرتبه ورایتی ها بهتر انکشاف داد ه شد آنها باید حاصل بلند را هر سال تولید نمایند. وظایف نسل گیران نباتی : هدف از پروگرام اصلاح نباتات عبارت از تولید ورایتی های که نسبت به ورانتی های موجود ه بهتر باشند. ورایتی های بهتر برای بلند بردن سطح حاصلات و ثبات تولیدات نباتات مزروعی ضروری می باشد. بخاطر رسیدن به مطلب ، نسل گیران نباتی اهداف مشخصی دارند: وظایف عمده اکثر پروگرام ها ی نسل گیری نباتات قرار ذیل اند. حاصل بلند: تیلر زیاد د رهر متر مربع ، تعدا د زیاد تخم ها در هر خوشه ، زیاد بودن وزن دانه ها . اصلاح خواص اگرانومیکی : تیلر زیاد ، قد پست ، عکس العمل در برابر کود ها . اصلاح خواص فزیالوجیکی : اندازه مناسب برگ ، ساحه مناسب برگ ، سی جی آر CGR( نسبت نمو ی نبات) ، ان ای آر ( NAR) ، وغیره . تغیر د ر دوران نموی : زود رسیدن یا به وقت پخته شدن. مقاومت در برابر امراض ، حشرات ، و پیست ها : امراض و حشرات کنترول گردد. اصلا ح کیفیت : کیفیت غذای ، پز ( پختن )/ کیفیت بکینگ ، وغیره تحمل در برابر مشکل یک موجود حیه : خشکی ، حرارت ، نمکی بودن ، فراست / یخ ،وغیره اصلاح علمی نباتات نیاز به علم جنیتک ، تولیدنباتات مزروعی ، علم نباتات ، فزیالوجی نباتی ، امراض نباتی ، حشرات ، طر ح تجارب ، احصایه و غیره دارد. یک پروگرام اصلاح نباتات مزروعی شامل موا رد ذیل میباشد: جمع آ وری اختلافات جینیتکی که به شکل طبیعی واقع می گردند وبنام جرم پلازم یادمی گردد. جمع ور ی جرم پلازم / نژاد های زمینی / ورایتی ها از مزرعه دهاقین. جمع آوری انواع وحشی و مربوطه برای استعمال ممکنه در اصلاح نباتات . طبقه بندی جرم پلازم / نژآد های زمینی / ورایتی ها جمع آوری شده. نگهدار ی جر م پلازم / نژاد های زمینی / ورایتی های جمع آوری شده. معرفی : معرفی وتبادله مواد ( جرم پلازم / نژاد های زمینی / ورایتی ها ) از کشور ها ی دیگر و از مؤسسات بین المللی مانند سایمت، ( CIMMYT ) ، ایکاردا ( ICARDA )، ای آر آر ای ( IRRI) ، وغیره . ایجاد تغیرات ارثی : تفاوت ها ویا تغیرات ارثی اساس اصلاح نباتات مزروعی را تشکیل می دهد . بناء برعلاوه جمع آوری تفاوت های که موجود است ، ایجاد تغیرات ارثی برای پروگرام اصلاح هر نبات بسیار مهم می باشد . تغیرا ت را میتوان بواسط روش های ذیل ایجاد نمو د : دو رگه ساختن (هایبریدایزیشن) : ورایتی ها را با یکدیگر بخاطر یکجا نمود ن خاصیت های قابل ملاحظه ورایتی های مختلف و ایجاد ورایتی جدید که یک ترکیب خاصیت های خوب را داشته باشد باهم کراس می نمایم .بعضی اوقات دو نو ع مختلف را با هم کراس می نمایم تا ورایتی جدید تشکیل گردد ، وبنام عملیه ا نتر سپیسفیک هایبریدایزیشن یا دورگه ساختن بین دونوع خاص یاد می گردد. میوتیشن مصنوعی : ایجاد تغیرات ارثی (درساختار کروموزوم ها ) بشکل مصنوعی . پولی پلایدی : تولید ورایتی ها و انواع که دارای بیشتر از دو سیت کروموزوم باشند انتخاب : این اصطلاح برای شناسایی و جدا نمودن نباتات استعمال می گردد ، لاین ها و جمیعت هایکه دارای یک ترکیب قابل ملاحظه خاصیت ها – حاصل بلند ، مقاوم در برابر امراض ، وغیره باشند.سکیم های مختلف انتخاب برا ی اصلاح نباتات مختلف مزروعی و جمعیت های مختلف آن استعمال می گردد تحلیل وارزیابی : نبات انتخاب شده و مواد دیگر برای ارزیابی حاصلدهی ، پخته شدن ، مقاومت در برابر امراض ، وغیره در قطعات ازمایشی بذر میگردند برا انتخاب از یک صفحه قوریه ، ادوانس سگریگیشن جنریشن ، و پروجینی نبات مجرد عملی گردیده و بعدا حاصل و تریت های دیگر قابل ملاحظه در قطعه ازمایشی ابتدای حاصل که بنام ای تستA-Test یاد میگردد اجرا می گردد. ورایتی های زارع و ورایتی ها تجارتی به شکل چیک در ازمایش ها استعما ل می گردند . ورایتی های (لاین ها ) که حا صلات زیاد ی را نسبت به ورایتی ها ی چیک میدهند برا ی ازمایش های بیشتر انتخاب می گردند . ورایتی های انتخاب شده سال آینده را در قطعات آزمایشی ادوانس مورد ازمایش قرار می دهند ، که آنرا بی تست ( B-test ) گویند ورا یتی ها ی انتخا ب شده از بی تست را بعدا در قطعات ازمایشی موقعیت ها ی مختلف ازمایش می نمایند. لاین ها و ورایتی های انتخاب شده ازچندین وقعیتی را بعدا در قطعات ازمایشی ملی در ستیشن های زراعت ، موسسه تحقیقاتی زراعت ، موسسه تعلیم زراعت ، و در مزارع زارعین مورد آزمایش قرار میدهیم . ورایتی های قابل اعتماد ، ورایتی های اند که نسبت به ورایتی های چیک درمدت 3-4 سال قطعات نمایشی حاصلاب بلند بدهند و خا صیت های دیگر قابل ملاحظه نیز داشته باشد، و برا ی منظور ی سفارض می شود. ازدیاد تخم ، منظوری و توزیع ورایتی ها : نسل گیران نباتی یا ارگان های اصلی در ابتدا تخم ها را زیاد می نمایند ، و موضوع تخم جدید با نام جدید را برای منظوری به مقام زیصلاح پیشنهاد می نمایند. نگهداری کلتیوار ها : بعد از منظوری ، ارگان ها و ادارات ورایتی ها را نگهداری نموده و هسته تخم نسلگیری شده ، و تخم ها ی پری بیسیک را در هر سال تولید می نمایند. تکثیر و تولید تخم ها : تخم ها پری – بیسک برای تولید تخم های بیسیک و تخم های تصدیق شده استعمال می نمایند . تخم های بیسیک اکثرا توسط دیپارتمنت ترویج زراعتی تولید می گردد و تخم ها ی تصدیق شده اکثرا بواسط دهاقین انکشاف یافته یا مترقی تولید می گردند. توزیع تخم ها به دهاقین : تخم ها تصدیق شده به دهاقین فروخته می شود ، و آنها تخم ها را به مقاصد تولید ات تجارتی استعمال می نمایند. ایجاد تکنالوژی تولید ی ا صلاح شده : انکشاف و توزیع تکنالوژی تولیدی اصلاح شده برای بدست آوردن حاصلات بلند از ورایتی ها ی جدید . روش های اصلاح ویا نسلگیری نباتات : روش های نسلگیری نباتات برای تولید ورایتی های اصلاح شده مربوط به طرز گرده افشانی نباتات مزروعی می باشد. قسمیکه قبلا یاد آوری گردید نباتات مزروعی را نباتاتیکه تکثر زوجی دارند ( نباتاتیکه بواسطه تخم تولید مثل مینمایند ) ونباتاتیکه تکثر غیر زوجی دارند مانند نباتات که بواسطه اعضای نموی خویش تکثر می نمایند . نباتات مزروعی که بواسطه تخم تکثیر می شوند به گروپ گرده افشانی خودی ، گروپ گرده افشانی کراس و اکثرا گرده افشانی کراس طبقه بندی گردیده اند. روش های نسل گیری نباتات با گرده افشانی خودی : برای انکشاف ورایتی های ا صلاح شده نباتات با گرده افشانی خودی ، نباتات با گرده افشانی خودی هومو زایگس بوده و به این اساس بصورت درست نسلگیر ی می گردد . روش های ذیل مورد استفاده قرار می گیرد. معرفی : ( Introduction ) انتخاب : ( Selection) انتخاب کتلوی ( Mass selecton) و انتخاب لاین های خالص (Pure line selectio ) دورگه سازی : به طریقه پی دیگری( pedigree method ) روش بلک ( bulk method ) وروش بک کراس (back cross ) نسلگیری میوتیشن ( Mutation breeding ) تشوکلچر و روش های انجینری ژنتیکی ( Tissue culture and genetic Engineering methode ) . دورگه سازی انترسپیسفیک ( Inter-specific hybridyzation ) روش ها ی نسلگیری نباتات با گرده افشانی کراس : برای انکشاف ورایتی ها اصلاح شده نباتات مزروعی با گرده افشانی کراس ، روش ها ی ذیل مورد اجرا قرا ر دارند: Selfing and inbreeding lead to inbreeding depression معرفی ( Introduction) اتتخاب ( selection)- انتخاب کتلوی( Mass selection) ، پروجینی انتخابProgeny selection) ، و ریکرنت انتخاب( Recurrent selection) ،و غیره . دورگه سازی ( Hybridization)– ورایتی های دورگه ( Hybrid varieties) ورایتی های مصنوعی یا سینتیتک ( synthetic varaieties) نسلگیری موتیشن ( Mutation breeding ) تشو کلچر و جنیتیک انجنیرنگ ( Tissue culture and genetic engineering) روش نسلگیری نباتات که بواسط اعضای نموی خویش تکثر می نمایند: ورایتی ها ی نباتات مزروعی که بواسطه اعضای نموی خویش تکثر می نمایند بنام کلون یاد می گردند، که در اکثر نباتات هترو زایگس می باشند . برای انکشاف کلون اصلاح شده این نباتات مزروعی ، روش های ذیل استعمال می گردد: معرفی ( Introduction) انتخاب کلونی: ( Clonal selection) دورگه سازی- انتخاب کلونی در نسل اول و نسل دوم Clonal selection in F1 or F2 ) نسلگیری موتیشن: ( Mutation breeding ) نشو کلچرو انجینری ژنتیکی: (Tissue culture an genetic breeding) توزیع مختصر روش ها ی اصلاح نباتات : قسمیکه فوقا تذکر رفته است سه روش عمده برای تولید ورایتی های اصلاح شده – معرفی ، انتخاب ، و دورگه سازی می باشد. ارزیابی یا ازمایش موادیکه بعدا ز معرقی ویا توسط روش ها نسلگیری تولید گردیده باشد نیز مهم می باشد. روش ها ی نسلگیری بصورت دسته جمعی استعمال می گردد . هر روش با روش دیگر باید تعقیب گردد / یا روش دیگر ی منطقی را به خاطر بدست آوردن ورایتی جدید دنبال نمود. انبریدنگ ، طبیعی و یا مصنوعی ، بعد از دورگه سازی ویا قبل از آن نیز ضروری می باشد.به تعقیب آن انتخاب باید انجام صورت گیرد و دورگه سازی را دنبال نماید . معرفی نبات: برای بدست آوردن ورایتی معتبر ، ورایتی ها از قسمت های دیگر کشور ، از کشور های خارجی ویا از مؤسسات بین المللی استعمال گردد. موا د معرفی شده را میتوان بصورت مستقیم در تولید نباتات تجارتی بعد از انتخاب و ازمایش مورد استفاده قرار داد ویا در پرو گرام نسلگیری نباتات استعمال نمود. معرفی نبات با انتخاب و ازمایش دنبا ل می گردد . به کشور های رو به انکشا ف مانند افغانستان ، برای بدست اوردن ورایتی جدید معرفی نبات که یک روش ارزان وساده بوده بهترین روش برای بدست آوردن ورایتی جدید می باشد. انتخاب: انتخاب عبارت ازشناسای و جدا نمودن جینو تایپ با لاتر از جمیعت که دارای تفاوت های ژنتیکی باشد می باشد . انتخاب نیز ازما یش می گردد . روش های کاری مختلف درانتخاب عملی می گردد . انتخاب کتلوی و انتخاب لاین ها ی خالص و مودیفیکیشن آن برای انکشاف ورایتی های اصلا ح شده نباتات مزروعی خود القاح مانند گندم ، جو ، و شالی استعمال می گردد . انتخاب کتلوی ، انتخاب پرو جینی و تغیرات در آن برای تولید ورایتی جدید از نباتات مزروعی با گرده افشانی کراس مانند جواری ، آفتاب پرست استعمال می گردد . انتخاب کلونل برای نباتاتیکه بشکل غیر زوجی تکثر می نمایند استعمال می گردد . دو رگه سازیHybridization : یکی از روش هی بسیار مهم بوده که برای ایجاد ورایتی جدید معتبر در ا صلاح علمی هر نوع نباتات مزروعی مورد استعمال قرار می گیرد. در این روش ، دو و یا تعداد زیادی از ورایتی ها بمنظور یکجا نمود ن خواص مطلوب در یک ورایتی با هم کراس می گردند. دورگه سازی اکثرا با معرفی و انتخاب تعقیب می گردد وباز با انتخاب و آزمایش دنبال می گردد. طرق دو رگه سازی و پروسیجر و انتخاب که دو رگه سازی را دنبا ل می نمایدمربوط به فلورل بیالوژی نباتات مزروع ، طرق تکثر و طرز گرده اقشانی می باشد. در نباتات خو د القاح ، روش ها پید یگری و بولک برای انتخاب نبات بلندتر در جمیعت سیگریگیشن استعمال می گردد . روش بک کراس ( دورگه سازی تکراری نسل اف یک و نسل های بک کراس از یک والیدین ) برای اصلاح یک و یا دو خاصیت یک ورایتی توافق گرفته استعمال شده می تواند. در ورایتی های کراس ، ورایتی های دورگه که حاصل 20 – 40 فیصد بیشتر از ورایتی های با القاح باز دارند انکشاف می نماید. فصل د هم تناوب نباتات و سیستم زراعتی تناوب زراعتی را طوری تعریف می نمایم که عبارت از بذر مسلسل نباتات مختلف به ترتیب پی یکی دیگر در عین قطعه زمین می باشد. تناوب به هر مدت شده می تواند ، ولی اکثرا به مدت 2 تا چهار سال طول می کشد . علت بذر نبا تا ت در تناوب اینست که نباتاتیکه بطور مسلسل سال به سال درعین زمین بذر ویا یک نبات برای چندین سال بذر می گردد سببب تقلیل حاصل نبات ، حاصلخیزی وقدرت حاصلدهی خاک می گردد وسبب ازدیاد گیاها ن هرزه ، حشرات و امراض می گردد . اگرهر سال در عین قطعه زمین گندم خزانی بذر گردد ، گرچه نباتات مختلف در تابستان بذر می گردد ، گیاه هزره همرا ه با گندم زیاد می گردد ، حملات امراض و حشرات تخم زا بالا ی گندم زیاد می گردد و سبب تقلیل حاصلات گندم می گردد . تعقیب یک تناوب درست داشتنن شبدر در زمستان سبب تقلیل گیاهان هرزه می گردد بخاطریکه گیاهان هرزه به شکل متواتر با شبدر قطع می گردد . حاصلخیزی خاک نیز زیاد می گردد بخاطریکه شبدر از خاندان لیگیوم بوده و نایتروجن هوا را با همکاری بکتریاا نوا ع برایدو رایزوبیم در خاک نصب می نماید . حاصل گندم در سال آینده بعد از بذر شبدر زیا د می باشد. فواید تناوب زراعتی : در تقلیل گیاهان هرزه، حشرات ، وامراض همکاری می نماید . در کنترول حشرات ، امراض ممد وا قع می گردد در تهیه مواد عضوی خاک کمک می نماید در تهیه نایترو جن خاک همکاری می نماید ضرورت به کارگر را کاهش می دهد زمین اکثرا بواسط نباتات مصرو ف نگهداری می گردد . برای نباتات مختلف قرصت بذرآن مهیا می گردد استفاد ه از مواد غذای نباتی درخاک با استعمال متوازن آن شکل درست میدهد حاصلات نباتات مزروعی را ازدیا می بخشد. کیفیت نباتات مزروعی را اصلاح می نماید نرمی خا ک و شرایط فزیکی آنرا اصلاح می نماید. ظرفیت نگهداری آب بواسطه خاک را اصلاح می نماید. تخریب خاک را کم می سازد . ضروریا ت یک تناوب خوب : ساحه تحت بذر هر نبات تقریبا هرسال یکسان بوده مگر اینکه کدام دلیل خاص جهت تغیر موجود نباشد یک نبات خالص زراعتی به منظور نجات از گیاهان هرزه باید شامل تناوب زراعتی گردد نباتات خورد دانه باشد ، مانند گندم تناوب زراعتی ساحه وسیع نباتات خیلی مفید زراعتی را فراهم سازد که از آن مواظبت درست صورت گرفته بتواند . تناوب زراعتی باید علوفه مورد ضرورت حیوانات نگهداری شده را تهیه نماید. در تناوب زراعتی نباتات لیگیوم باید شامل گردد. در تناوب زراعتی نبا تا تیکه چندین مرتبه قطع می گردند بخاطر کنترول گیاهان هرزه باید شامل گردند تناوب زراعتی و تغذیه حیوانات با ید باهم مختلط با شد تا در اصلاح مواد عضوبی خاک همکاری نماید. در تناوب زراعتی نباتات شامل گردد که ضرورت فامیل باشد. عوامل مختلف را در پلان نمودن یک تناوب خوب باید درنظر گرفت . که عبارت اند از شرایط خاک و محیط ماحول فارم ، نباتاتیکه توافق نموده بتواند بذر نمود، و عوامل اقتصادی . تناوب زراعتی همیشه قابل سفارش نمی باشد. درآنجاممکن شرا یط خاص وجود داشته باشد مانند ، موجودیت قمیت های کم وزیاد بعضی از نباتات مزر وعی ، که بذر تنها یک و یا دو نبات را به مدت طولانی حتمی می سازد. شرایط اقلیمی (هوا) ممکن مداخله د ر تناوب نماید.یک نبات با شرایط فارم ممکن توافق بسیار خوب داشته باشد . بذر مسلسل نباتات یا مونوکلچر بعضی اوقات درتمام قسمت های جهان استعمال می گرد. Cropping intensity = (number of crops/ number of years)*100 مثالهای تناوب زراعتی : تناوب تعداد سالها تراکم بذری _________________________________________________________ ساحه که با کانال آبیاری میگردد گندم – ماش – گندم ماش 2 200 % گتدم – جواری- گتدم – ماش 2 200 % گندم – سایبین – موم پلی 2 150 % گندم- آفتاب پرست- موم پلی 2 150 % گندم- سایبین- ریپ/مستارد-جواری 2 200 % جواری- تنباکو- جواری – گندم 2 200 % گندم – جواری- شبدر- نیشکر 3 166 % گندم – گندم – گرام – پنبه 4 100 % گندم- گرام- شبدر+نیشکر-پنبه 5 120 % آبیاری بواسطه چاه ها: کچالو- جواری- کچالو 1 300 % تنباکو- جواری – کچالو 1 300 % علوفه تابستانی – گندم – جواری-گندم 2 200 % گندم – پنبه- لبلبو یا بدون بذر– گندم 2 100 % ساحات للمی : گندم – گرام 2 100 % گندم – باجره + گوارا 2 150 % گندم – ریپ و شرشم 2 100 % گندم – ماش – گندم – لبلبو 2 150 % گندم – کنجد – گندم – لبلبو 2 150 % گندم – لبلبو – ماش – گندم 2 150 % آفتاب پرست – گندم – موم پلی 2 150 % موم پلی – گندم – موم پلی 2 150 % گندم – لبلبو – گندم 2 66 % SUGGESTED READINGS Shafi Nazir, L. Bashir, and R. Bantel (Eds.). 1994. Crop Production. National Book Foundation, Islamabad, Pakistan. Arnon, I. 1992. Agriculture in Dry land /Crop Production in Dry Land: Principle and practices. Elsevier. London. De, G. C. 1990. Fundamentals of Agronomy. Oxford and IBH Pub. Co., Ptv. Ltd. New Delhi. Martin, J. H., W. H. Leonard, and D. I. Stamp. 1976. Principles of field crop production. Macmillan Pub. Co. Inc, New York, USA. Sing, S. S. 1988. Principles and practices of Agronomy. 2nd Ed. Kalyani Pub. New Delhi. Reddy, S.R. 2000. Principles of crop production. Kalyani Pub. New Delhi. Metcalfe, D.S., and D.M. 1980 Elkins. 1980. Crop Production: Principles and practices. Macmillan Publishing Co., Inc., New York. REFERENCES Abdullah, M. 1980. Dry land Farming in Punjab. Government of Punjab, Agriculture. Department, Lahore, Pakistan. Abdullah, M. 1990. Factors limiting crop growth. Government of Punjab, Agriculture. Department, Lahore, Pakistan. Abdul Bari, and Paigham Shah (supervisor). 2004. Organic and inorganic management for wheat and its residual effect on subsequent maize. Ph. D. Thesis, NWFP Agricultural University, Peshawar, Pakistan. Ahmad, S., and M. Saeed. 1995. Weed management for sustainable agriculture. Proceeding 4th all Pakistan Science Conference, University of Agriculture, Faisalabad, Pakistan. Ahmad, S. I. 1992. Seed certification manual. National Book Foundation, Islamabad. Amanullah, and Paigham Shah (supervisor). 2004. Physiology, partitioning and yield of maize as affected by plant density, rate and timing of nitrogen application. Ph. D. Thesis, NWFP Agricultural University, Peshawar, Pakistan. FFC. UD. Fertilizers guide book. Fauji Fertilizers Company Ltd. Marketing Division, Technical Services Department, Lahore, Pakistan. GOP. 1988. On-farm water management: field manual. Ministry of Food, Agriculture, and Cooperative, Government of Pakistan, Islamabad. GOP. 1997. Irrigation agronomy manual. Ministry of Food, Agriculture, and Livestock, Government of Pakistan, Islamabad. Khattak, A. R., and Paigham Shah. 1993. Cereal Crops --- Review constraints and Strategies. NWFP Agricultural University, Peshawar. Mian, N.I. (Ed.) 1988. NWFP Seed Industry. Proceeding of workshop held at the NWFP Agricultural University, Peshawar, March 19-21, 1988. NFDC. 1997. Fertilizers recommendations in Pakistan: A pocket guide for extension workers. Government of Pakistan, Islamabad. Planning and Development Division, National Fertilizers Development Center, Islamabad. NFDC. UD. [Plant food nutrients and use of chemical fertilizers]. (Udru). National Fertilizers Corporation of Pakistan Ltd. National Fertilizers Marketing Ltd. Gulberg, Lahore, Pakistan. Paigham Shah. 1994. Rabi Cereal Crops. Chapter 11 In Shafi Nazir, E. Bashir, and R. Bantel (Editors) Crop Production. National Book Foundation, Islamabad. pp 232-249. Paigham Shah 1994. Crop Improvement. In Shafi Nazir, E. Bashir, and R. Bantel (Editors) Crop Production. National Book Foundation, Islamabad. pp 85- 96. Paigham Shah, A. Munaf, and Himayatullah. 2000. Evaluation of impact study on wheat, chickpea and brassica on farmer’s fields and seed production, distribution and use in NWFP. SDC-IC Natural Resource Management Program. Paigham Shah. 2002. Improved wheat crop management strategies for NWFP. Paper presented in a "Seminar on cereal crops" held on May 23, 2002 at the Cereal Crops Research Institute, Pirsabak, Nowshera. Paigham Shah. 2004. Orientation to Agriculture. Teaching material, Department of Agronomy, NWFP Agricultural Research System Saleem Khan, Ali. Haider, and Paigham Shah. 1998. Wheat Traveling seminar for food security in the NWFP, from D. I. Khan to Swat/ Hazara, March 31 to April 16, 1998, organized by Wheat section, CCRI, Pirsabak, of the NWFP Agricultural Research System UOI. 1980. Tillage systems for Illinois. University of Illinois, Urbana-Champaign, USA, College of Agriculture, Cooperative Extension Service, Circular 1172. UOI. 1981. Harvesting and drying soybeans. University of Illinois, Urbana-Champaign, USA, College of Agriculture, Cooperative Extension Service, Circular 1094. UOI. 1994. Agronomy handbook. University of Illinois, Urbana-Champaign, USA, College of Agriculture, Department of Agronomy. Zada, K., and Paigham Shah. 2001. Agricultural development through research on multiple cropping system. Annual Report 2000-01, ISESCO Funded Project, ISESCO, Morocco. Most frequently used ACRONYMS and Abbreviations ARS Agriculture Research Station AZRI Arid Zone Research Institute, Quetta BM Biomass, dry matter of all parts of the plant C3 Plants that fix carbon first in 3 carbon organic compounds, 3-PGA C4 Plants that fix carbon first in 4 carbon organic compounds, PEP CAM Crasulacean Acid Metabolism CCRI Cereal Crop Research Institute , Nowshera CGAIR Consultative Group on International Agricultural Research CGR Crop growth rate CIMMYT International Center for Maize and Wheat Improvement, Mexico CWR Crop water requirement DAP Diammonium Phosphate DUS Distinct Uniform and Stable (used for variety) ET Evapotranspiration FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome, Italy FUE Fertilizer use efficiency HYV High yielding variety (ies) IBGE Institute of Biotechnology and Genetic Engineering, NAU-P ICARDA International Center for Agriculture Research in Dry Areas, Allepo, Syria ICRISAT International Center for Research in Semi Arid Tropics, Hyderabad, India IPGRI International Plant Genetic Resources Institute, Rome, Italy IRRI International Rice Research Institute, the Philippines ISESCO Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization, Morocco ISNAR International Service for National Agricultural Research, IUCN International Union for Conservation of Nature and Natural Resources JJLH Allah Jalla Jala Lo-ho MINFAL Ministry of Food, Agriculture, and Livestock MOP Muraite of potash NARC National Agricultural Research Center, Islamabad NAU-P NWFP Agricultural University, Peshawar NIAB Nuclear Institute for Agriculture and Biology, Faisalabad NIBGE National Institute for Biotechnology and Genetic Engineering, Faisalabad NIFA Nuclear Institute for Food and Agriculture, Tarnab Farm, Peshawar NPK Nitrogen-phosphorus-potassium NUE Nitrogen use efficiency NWFP North West Frontier Province OPV Open pollinated variety PAR Photosynthetically active radiation PARC Pakistan Agriculture Research Council, Islamabad PBG Plant Breeding and Genetics PBUH Peace be upon him PEP Phosphoenolpyruvate RUBISCO Ribulose bisphosphate carboxylase SAWS Swallallaho alaihe wa sallam SOP Sulphate of potash SSP Single supper phosphate SWT Subhanaho wa taala TSP Tripple supper phosphate UNDP United Nations Development Program VCU Value for Cultivation and Use (used for variety) WFP World Food Program WUE Water use efficiency
علم را با خود به این دنیا نیاورده ایم و با خود نیز به گور نخواهم برد. علم را آموخته ایم تا به دیگران آموزش دهیم، همانگونه که دیگران به ما آموزش دادند تا دیگران نیز آنرا فراگیرند و نسل به نسل این علم بین مردم بچرخد و تکمیل شود.