گیاه کور با نام علمی "کاپاریس اسپینوزا" (Capparis spinosa) که با نامهای «کَبَر»، «کَوَر»، «لگجی»، «داغ قارپوزی»، «کِیپر» و سایر نامها شناخته میشود، به دلیل داشتن ترکیبات خاص، دارای خواص ضد سرطانی ارزشمندی است و میتواند به عنوان یک منبع دارویی در صنعت داروسازی مورد استفاده قرار گیرد.
با وجود پیشرفتهای مداوم در درمان سرطان، یکی از چالشهای مهم، مقاومت برخی بیماران به داروهای موجود است. به همین دلیل، تحقیقات برای یافتن داروهای مؤثرتر، با سمیت کمتر و هزینهی مقرونبهصرفه همچنان ادامه دارد. مطالعات نشان دادهاند که برخی گیاهان دارای ترکیبات طبیعی با تأثیرات ضد سرطانی هستند و میتوانند به عنوان منبعی برای توسعهی داروهای جدید مورد توجه قرار گیرند. در سالهای اخیر، به لطف پیشرفتهای شیمی آلی، روشهای نوین استخراج و خالصسازی، و شناخت بهتر ترکیبات گیاهی، استفاده از گیاهان در صنعت داروسازی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از این گیاهان کبر است که دارای مقدار زیادی کوئرستین، یک ترکیب فلاونوئیدی با خاصیت آنتیاکسیدانی قوی، میباشد. فلاونوئیدها به عنوان ترکیباتی مهم در گیاهان شناخته میشوند که میتوانند با خنثیسازی رادیکالهای آزاد، از سلولها در برابر آسیبهای ناشی از استرس اکسیداتیو محافظت کنند. این ویژگی نقش مهمی در جلوگیری از رشد سلولهای سرطانی دارد.
گیاه کبر به دلیل مقاومت بالا در برابر خشکی، شوری، نور شدید خورشید، دمای بالای ۴۰ درجه و سرمای تا منفی ۸ درجه سانتیگراد، در مناطق مختلف ایران از شمال تا جنوب رشد میکند. این گیاه علاوه بر استفادهی دارویی، در صنایع غذایی نیز به کار میرود و بهصورت ترشی و شور مصرف شده و در غذاهای ایتالیایی مانند سالادها، پاستا و پیتزا کاربرد دارد.
در همین راستا، یاسمن مقدمنیا و دکتر سهراب کاظمی، استادیار فارماکولوژی دانشگاه علوم پزشکی نوشیروانی بابل، تحقیقاتی برای بررسی اثرات ضد سرطانی این گیاه انجام دادهاند. در این مطالعه، گیاه کبر از ارتفاعات فیروزکوه در شمال ایران جمعآوری شد و میزان کوئرستین موجود در آن با استفاده از روش کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) اندازهگیری گردید.
برای ارزیابی تأثیرات ضد سرطانی، عصارهی این گیاه بر محیط کشت سلولهای سرطانی دهانه رحم (Hela)، سرطان پستان (MCF-7)، سرطان استخوان (Saos) و سلولهای فیبروبلاست (به عنوان گروه کنترل) اضافه شد. سپس با روش MTT میزان تکثیر و بقای این سلولها مورد بررسی قرار گرفت. همچنین برای سنجش خاصیت آنتیاکسیدانی گیاه کبر، آزمایش FRAP انجام شد.
نتایج آزمایشها نشان داد که عصارهی گیاه کبر در غلظتهای پایین نیز دارای سمیت سلولی برای سلولهای سرطانی بوده و رشد آنها را متوقف میکند. علاوه بر این، میزان آنتیاکسیدان بالای این گیاه تأیید شد و مشخص گردید که کوئرستین بیشترین میزان ترکیب موجود در این گیاه را تشکیل میدهد.
بهطور کلی، این مطالعه نشان میدهد که کوئرستین موجود در گیاه کاپاریس اسپینوزا دارای اثرات ضد توموری قابل توجهی است و میتواند به عنوان یک منبع دارویی طبیعی برای درمان سرطان مورد توجه قرار گیرد.
نتایج این پژوهش در زمستان ۲۰۱۹ در فصلنامهی علمی-پژوهشی بیوتکنولوژی پزشکی ابن سینا (AJMB) که توسط پژوهشگاه فناوریهای نوین علوم زیستی جهاد دانشگاهی (ابن سینا) منتشر میشود، به چاپ رسیده است.
علم را با خود به این دنیا نیاورده ایم و با خود نیز به گور نخواهم برد. علم را آموخته ایم تا به دیگران آموزش دهیم، همانگونه که دیگران به ما آموزش دادند تا دیگران نیز آنرا فراگیرند و نسل به نسل این علم بین مردم بچرخد و تکمیل شود.